Hilde Delbecque – Voedselteams

Hilde DelbecqueVoedsel, een basisbehoefte.  We staan er zo weinig bij stil.  Voedselteams zorgt voor een directe en duurzame link tussen landbouwer en consument.  Hilde Delbecque, coördinator, geeft tekst en uitleg.

Beste Lezer, voor u aan deze tekst begint, best eerst even de algemene inleiding op deze interviewreeks lezen...

Ontstaan

Een voedselteam is een groep van mensen uit een zelfde buurt die samenwerken voor de rechtstreekse aankoop van biologische groenten en fruit, van hoevezuivel en hoevevlees (al dan niet bio), van brood en bloem … van streek- en seizoensproducten.

Het idee van Voedselteams ontstond vanuit 3 organisaties: Vredeseilanden,  Elcker-Ik (nu Vormingplus) en Wervel.  Elcker-Ik  verzorgde vormingen rond de Noord-Zuid problematiek, Vredeseilanden had (naast hun buitenlands programma) ook in België oog voor de familiale landbouwbedrijven, Wervel werkt rond rechtvaardige en duurzame landbouw. Samen hadden ze een goed zicht op de landbouwproblematiek, als model werd Japan gekozen, waar men na een grote kwikvergiftiging geen vertrouwen meer had in het voedsel.  De mensen groepeerden zich daar en zochten in hun nabije omgeving boeren voor hun voeding.  Naar analogie hebben wij in 1996 drie voedselteams opgestart in Vlaams Brabant.

In overleg met de leden en producenten is Voedselteams in 2001 verzelfstandigd, ik was het eerste personeelslid van de VZW.

Sensibiliseren & Activeren, Educeren

Als socioculturele beweging hebben we 3 functies: sensibiliseren, maatschappelijke activering en zorgen voor educatie.

Alles wat we doen is sensibiliserend, via onze website, via onze deelnames aan evenementen.  Onze vormingen zijn eerder atypisch: we koppelen ze aan bedrijfsbezoeken, na een filmvoorstelling volgt er een nabespreking.  Maatschappelijke activering is wat ons drijft: onze gebruikers engageren zich!

Groei

We groeien voortdurend, de laatste jaren in snel tempo. Vorig jaar hebben we 13 nieuwe teams opgestart,  voor 2012 worden het er nog meer.  Met ons verhaal zijn we naar de Koning Boudewijnstichting gestapt, hun Philantropy Venture Fonds geeft aan organisaties die zichzelf reeds bewezen hebben de mogelijkheid om door te groeien.

Met dat geld kunnen we externe bureaus inschakelen bij het uitwerken van een nieuwe structuur, we wensen een aparte pijler te maken die zich met de logistiek bezighoudt.  Officieel zijn we een socio-culturele beweging, maar hoe het voedsel van bij de landbouwer tot bij de mensen geraakt, is een logistiek probleem.  Het logistieke aspect botst met wat het Vlaams cultuurdecreet voorschrijft, maar los daarvan willen we het professioneler aanpakken, we botsen op onze grenzen.  Voor socio-cultureel werk en logistieke problematiek heb je trouwens andere competenties nodig.

Crisissen

Met de dioxinecrisis hebben we een grote groei gekend, na elke voedselcrisis krijgen we veel aanvragen.  Mensen die wegens een crisis tot bij ons komen, blijven meestal niet lang.  Ze hebben even geen vertrouwen meer, komen tot bij ons vanuit angst.  Verrassend hoe snel mensen vergeten.  Sommigen blijven omdat het lekkere kwaliteitsvolle producten zijn en omdat ze het belangrijk vinden te weten waar hun voeding vandaan komt.

Bewuste consumenten

Een groeiend aantal mensen denken na over wat ze doen, waarschijnlijk is dat de verklaring voor onze groei.  Wat lokaal is, is bevattelijker, wekt vertrouwen, bij economische crisissen grijpen mensen terug naar het nabije, naar wat ze kennen.    De consument wordt bewuster, en omdat ‘consument’ een negatieve bijklank heeft, gebruiken wij liever de term ‘gebruikers’.

Voedsel is een basisbehoefte, bij Voedselteams zoekt men naar de authenticiteit van de producten.  Men wil een relatie opbouwen met de boer, mensen willen ook dat het voedsel biologisch of duurzaam geteeld is. Ze zijn daar heel kritisch in, ze willen écht weten van wie het komt en hoe het geproduceerd wordt.  De leden gaan op bezoek bij de boeren, niet om te controleren maar om kennis te maken.

Graden van engagement

Elk voedselteam werkt met vrijwilligers, er zijn veel gradaties in engagement, we vinden die allemaal belangrijk. Je hebt de mensen van het depot, waar het voedsel wordt gebracht en afgehaald, er zijn vrijwilligers die de financiën opvolgen, en natuurlijk ook de leden die elke week bestellen, op tijd de producten afhalen en betalen.  We hebben ook mensen nodig die producten bestellen, die dit als hun engagement zien, zij hebben misschien  geen behoefte  aan vergaderingen, acties, debatten.  Maar regelmatig en voldoende bestellen dat is ook engagement!

Sociale cohesie

In de beginjaren was het de bedoeling een team op te starten met één enkele vergadering.  De mensen kregen info, er werd kennis gemaakt met de boeren.  Daar dienden ze het mee te stellen.  Dat werd zeer bewust zo gedaan, we namen de mensen niet bij het handje.  Op die manier hoopten we dat er sociale cohesie zou ontstaan, dat er tussen gebruikers en boeren een band zou groeien.

Door de jaren heen merkten we dat dit niet evident was, van iedereen in het team vroeg dat een serieus engagement.  Gaandeweg ontwikkelden we hulpmiddelen voor de teams.  Het lanceren van onze webwinkel werkte drempelverlagend: we bereiken zo meer mensen, wat ons verhaal én de boeren ten goede komt.  Maar hoe ver ga je daar in?  We willen geen Bio-Planet worden, we willen verschil blijven maken.  Natuurlijk kennen al onze  leden ( 2000 gezinnen) onze missie misschien niet uit het hoofd, maar er blijft zeker en vast iets hangen.

Kritische gebruikers

Sommige gebruikers zijn zeer kritisch, kritisch naar de producten en naar de kwaliteit ervan.  Dat is geen probleem, als men maar rekening houdt met het systeem waar we in zitten.  Soms stellen gebruikers eisen aan onze producten zoals men die in de warenhuizen toepast. Ze kunnen nog leven met een wortel die wat krom is, maar is er iets mis met een appel met stipjes onder de schil omdat er een hagelbui is geweest? Het is belangrijk dat de producenten hun verhaal kunnen vertellen, zo krijgen ze toch waardering voor hun producten en hun arbeid.

Consumenten stellen momenteel hoge eisen aan voeding, op de koop toe wil men er geen eerlijke prijs voor betalen. Klopt het dat je voor 8 euro een ‘gezonde’ kip kan kopen in de supermarkt ?  Waarschijnlijk is die opgespoten met eiwit en water om ze dikker te doen lijken.  Ik betaal liever een eerlijke prijs voor een eerlijk product.  Een eerlijke prijs voor de boer én de consument. Voor de boeren betekent dit dat hij minstens uit zijn kosten moet geraken en er een loon kan aan overhouden.

Bewust systeem

Leden mogen er op rekenen dat we ons werk goed doen.  We kennen alle boeren, we hebben ze gescreend.  Regelmatig zitten we met hen rond tafel, om afspraken te maken, om ze meer te doen samenwerken.  We selecteren zorgvuldig de producenten én de producten die we toelaten. Daarvoor hebben we enkele grote lijnen waar we ons aan houden, maar we hebben geen vaste standaarden. Dat wordt stuk per stuk afgewogen.  Dat is soms lastig.  We verkiezen bio maar het is niet omdat een producent biologisch teelt, dat hij binnen ons circuit past. De producent moet open staan voor het korte keten verhaal, de uitwisseling met de teams.

We willen een producent ook niet uitsluiten omdat hij niet bio produceert. We hebben bijvoorbeeld een varkensboer die zijn eigen voeders op een vochtig gebied verbouwt.   Hij sproeit eenmalig zijn mais omdat hij het land moeilijk kan bewerken.  Onder andere daarom kan hij kan geen bio label krijgen.  Het alternatief is dat hij zijn voeders inkoopt, is het niet gek om die producent bij ons te weren?  We werken samen met een boer die in het Mechelse grondwitloof produceert, een prachtig duurzaam familiaal bedrijf .  Het alternatief is dat we bio-witloof uit Nederland betrekken voor de gebruikers in Vlaams Brabant.  Is dat logisch?

Situatie in België

Heel wat boeren verkopen hun producten met verlies of verdienen er niets aan.  Daarom gaan ze via verbreding andere bronnen van inkomsten zoeken, bijvoorbeeld de producten zo rechtstreeks mogelijk  verkopen, via ons, hoeveverkoop, de markt, … Wij stimuleren onze boeren om te diversifiëren.  Dit jaar waren de tomaten hier rijp op het zelfde moment als die uit Spanje.  De prijs zakte in elkaar, je zal dan als boer enkel maar tomaten kweken… Monocultuur

De boeren voelen een grote druk om te investeren waardoor ze zich in schulden steken en in een mallemolen terecht komen.  Het is niet verwonderlijk dat het aantal zelfmoorden bij boeren heel hoog ligt….Waar kunnen ze terecht als ze het niet meer zien zitten?  Heel wat boeren gaan overkop, ze stoppen met de zaak, ze hebben geen opvolgers.  Bovendien zijn de gronden ongelooflijk duur, wat het moeilijk maakt als jonge boer om een bedrijf te starten.  De gronden worden opgekocht door grote bedrijven, die alsmaar groter worden.  Als de kleintjes verdwijnen, krijgen we een zeer monotone landbouw in België die vooral op export is gericht en vlees – en veevoeder productie.

Onderhandelen…

Af en toe moeten we tussenkomen in conflicten, bijvoorbeeld over wie in welke regio mag leveren, welke producten er kunnen worden aangeboden, enz.  .  . We gaan dan met de betrokkenen rond de tafel zitten om afspraken te maken. We betrekken daar ook de leden bij, de leden bewaken mee de filosofie van Voedselteams.

We zitten  ook regelmatig samen met de groenteboeren om teeltafspraken te maken.    Daar zijn ook producenten bij die niet aan Voedselteams leveren, zo trachten we te zorgen dat we echt een regionale opvulling hebben van de groentebakken.

Beweging van mensen

Het zou gemakkelijk zijn te zeggen dat we een beweging van boeren en gebruikers zijn, maar boven de hoofden van de mensen beslissen.  Sámen zijn we de beweging. Wij proberen vanuit het centrale team de dingen te organiseren, maar zonder de gebruikers en producenten bestaan wij niet. Het zou belachelijk zijn onze principes op te dringen, het gaat altijd via overleg.

Voor ons nieuwe beleidsplan zijn we de regio’s afgegaan en hebben we uitleg gegeven aan de leden.  Ons beleid moet door hen gedragen zijn, we stoppen daar veel tijd en energie in.  In onze gedrevenheid kan het al eens gebeuren dat we alleen weg zijn zonder achterom te kijken maar dan worden we wel teruggefloten.

Beleidsplan korte keten

In  Frankrijk, hebben ze in 2010 een strategisch plan voor de korte keten ontwikkeld.  In Vlaanderen was daar niemand mee bezig. Wij hebben onze stoute schoenen aangetrokken en zijn naar het kabinet van Landbouw gegaan.  De kabinetschef was enthousiast en gaf ons geld om een symposium te organiseren.  Wij wilden niet enkel een symposium  organiseren,   dit moest ook leiden tot een concreet plan om de korte keten te ondersteunen,  en  een effectief engagement  van het beleid.

Samen met Boerenbond, Bio-Forum, Vlam en Steunpunt Hoeveproducten hebben we onderzocht wat de knelpunten zijn betreffende wetgeving, ruimtelijke ordening, voedselveiligheid, kennis, vorming, … Het was een moeilijke opdracht om met alle partijen tot één knelpuntennota te komen waar iedereen achter kon staan.  Vertrekkende vanuit die nota hebben we het symposium georganiseerd, hetwelke resulteerde in een actieplan dat in oktober 2011 werd voorgesteld.  Zo hebben wij een strategisch plan voor de korte keten uitgewerkt.  Als kleine organisatie zijn we fier in staat te zijn een beleid in gang te trekken en zo te werken aan maatschappelijke verandering.  Als kleine organisatie kijken we voortdurend naar wat leeft, pikken we in op zaken die anderen aan zich laten voorbijgaan.  Bij ons ligt die focus écht op die korte keten, Voedselteams is de directe relatie tussen boeren en consumenten

Blijven pionieren

We pionieren continu, we zorgen dat we niet vastroesten.  Dat is wat je moet doen als kleine vzw.  Met wat we doen zijn we uniek in Vlaanderen, zelfs in België.

Momenteel zijn we bezig met voedselstrategieën voor verstedelijkte gebieden, waar we trachten een blauwdruk voor te maken. Er zit een hele theorie achter, maar we kunnen het eenvoudig voorstellen: voeding is één van de belangrijkste dingen in het mensdom, maar men bekijkt het beleid nooit vanuit de voeding zelf.  Wel zijn er andere beleidsdomeinen: mobiliteit, ruimtelijke ordening, onderwijs, economie.

In elk van die domeinen zit wel iets wat met voeding te maken heeft, dat kan ook niet anders.  Maar als je het beleid vanuit voeding zou bekijken , zou je een veel beter afgestemd beleid krijgen. Vooral met steden is dit heel belangrijk.  Vroeger was een stad een omwalde entiteit met daarrond landbouwgronden en veeboeren. Het voedsel was in de buurt van de stad en kwam zo de stad binnen.  Dat is nu helemaal weg, kijk maar naar Leuven, waar er nog amper  boeren zijn.

Kijken vanuit voeding

We willen nu werken naar steden en gemeenten toe, om hen daar bewust van te maken. Hoe krijgen we het voedsel hier op een duurzame manier, en dat op sociaal, economisch en ecologisch vlak. Duurzaam heeft niet enkel van doen met het ecologische, maar ook met het sociale en het economische.  In Nederland werken ze al een paar jaar rond dit thema, wij zijn daar onze kaas gaan halen.  De keuze om op dit thema in te zetten was niet evident, het moet passen binnen onze planning en onze middelen zijn beperkt. Maar het werpt vruchten af, het thema leeft meer en meer.

Motiveren!

Als coördinator vind ik het belangrijk dat onze organisatie groeit maar niet te snel, het is belangrijk dat onze leden mee zijn, dat de richting die we uitgaan gedragen is. Ik ben niet het manager-type, ik ben eerder de persoon die zorgt voor een goede organisatie, die zorgt dat de mensen die er werken tevreden zijn, dat iedereen mee kan.  Ik denk dat als we te snel werken, dit niet altijd ten goede komt van de organisatie.  Je kan mensen onder druk zetten, of je kan mensen motiveren.

Ont-moeten

De provincie Vlaams Brabant heeft een dromenwedstrijd uitgeschreven, wij zijn samen met 2 andere organisaties genomineerd.  Onze droom is de ‘Open Schuur’, een plaats waar we in het Leuvense samen kunnen ‘zijn’ rond voeding, waar voeding de verbindende factor is.

Voor dit project krijgen we geen geld, wel procesondersteuning.  Het moment is duidelijk rijp, er zijn andere organisaties die het een goed idee vinden, het wereldcafé Coop, en de Sociale Kruidenier trekken mee aan de kar, er is ook interesse vanuit Eva en Velt.  We zoeken een plek te creëren waar dingen kunnen georganiseerd worden zoals oefen- en proefkeukens, waar verkoop van lokale voeding kan georganiseerd worden, een plek waar het leuk vertoeven is, waar niets moet, waar men gewoon iets kan drinken of eten.

We willen zoeken naar wat mensen bindt, maar vanuit verschillende invalshoeken.  Wereldcafé vertrekt vanuit Noord-Zuid, de Sociale Kruidenier bekijkt het weer vanuit een andere hoek.  Iedereen gelooft in het project, de volgende stap is het zoeken van een locatie, maar we hebben geen geld.  Mensen vinden het een schitterend idee, zo’n voedselhuis.  Het woord ‘duurzaam’ hoeft er zelfs niet bij,  het gaat over genieten, ontmoeten, proeven en ontdekken. (Noot: ondertussen heeft het wereldcafé een andere plek gevonden en ook Sociale Kruidenier heeft een andere piste gekozen. We blijven wel verder zoeken naar hoe we dit kunnen realiseren, er zijn verschillende pistes rond locaties , er moet beslist worden welke juridische constructie er kan opgezet worden, er is nood aan een financieel plan,..)

Het moet plezant blijven

Het moet vooral plezant zijn, je mag niet belerend zijn, niet van ‘als we niet oppassen, gaat de wereld om zeep’.  Dat helpt niet, daar worden mensen alleen maar moedeloos van.  Die lezingen over klimaatveranderingen, daar worden mensen murw mee geslagen.  Er zijn mensen die niet naar het nieuws kijken, de wereld is toch al naar de vaantjes.  Ik kan daar voor een stuk inkomen, als je kijkt naar het nieuws, al die crisissen…

Langs alle kanten merk je de verandering, het zijn relatief kleine initiatieven, maar samen bekeken, merk je toch dat er van alles gebeurt co-housing, autodelen, ruilbeurzen, Lets, solidaire munten (bijvoorbeeld in Gent), repair café’s, Lets- groepen, naai ateliers, weggeefwinkels, volkstuinen, .. Deze initiatieven kennen veel succes, waarschijnlijk omdat mensen het gevoel hebben dat ze iets concreet kunnen doen.  Het lijkt niet zo moeilijk te zijn, en het is nog plezant ook, je ontmoet mensen.  Je doet iets kleins, maar het zijn die kleine dingen die het geheel groter maken.    Uiteraard moet er op beleidsniveau veel veranderen. Ook bij de grote bedrijven, als daar niets verandert gaan wij met ons kleine initiatieven niets kunnen betekenen.  Het is een heel bewustmakingsproces.   Maar als je met iets kleins begint, ben je ook tot grotere dingen in staat.

Het moet niet snel gaan, snel is zo vergankelijk. Alles in de maatschappij is tegenwoordig zo snel, ongrijpbaar ook,  ik denk dat het daarom is dat mensen terug willen naar het authentieke.  Mensen willen terug naar zelf lekker eten en koken, zelf de zaken meer in handen nemen zoals voorzien in je eigen voedsel.  Terugkeren naar wat meer traagheid.  Dat is een goede evolutie, want anders lopen we ons te pletter.

Belang van kleine initiatieven

Kleine initiatieven zijn belangrijk om iets in beweging te brengen. Als organisatie willen wij wel niet kleinschalig bezig blijven , we moeten  zorgen  dat er op beleidsniveau  ook verandering komt. Daarvoor moeten we zoveel mogelijk mensen sensibiliseren en activeren.

Als burger kan je mee het beleid bepalen, je kan wel degelijk wegen op het beleid.  Heel veel organisaties proberen mensen te mobiliseren . Wij als beweging willen ook dat zoveel mogelijk mensen bewuster, lokaler en duurzamer eten. ,   Je hoeft niet direct de wereld te verbeteren, begin gewoon in je eigen keuken,  en besef  dat je als burger, gebruiker, boer, bedrijfsleider een verantwoordelijkheid hebt.  Iedereen heeft impact, hoe klein deze ook moge zijn.

Met ons gezin zijn wij al jaren lid van een Voedselteam, en neen, ik ken de missie niet uit het hoofd…  Met ons gezin zijn we content er deel van uit te maken, behalve een paar keren als we zo’n onbekend en ondefinieerbaar iets in onze groentemand vinden 😉  Maar dat maakt het spannend!

Franky De Cooman

Met dank aan Mieke De Pril en Evelien De Cooman voor de redactie.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: